خانه / یک ساختمان خوب / انواع قراردادهای اجرایی و تعاریف آنها –۱
مستر معمار-آقای معمار-انواع قراردادها

انواع قراردادهای اجرایی و تعاریف آنها –۱

اگر در حوزه عمران و معماری مشغول به کار هستیدحتما تا بحال عباراتی مثل قرارداد EPC، قراردادLump Sum، Turnkey و عباراتی از این دست را شنیده اید و شاید در مورد آنها اطلاعات مفیدی کسب کرده اید. در این مقاله و سلسله مقالات بعدی قصد داریم تا با مروری بر دسته بندی های موجود قراردادها، علاوه بر تعاریف آنها، به برخی از دامنه های کاربرد، مزایا، معایب و موارد ادعایی (claim) هر کدام از قراردادها بپردازیم. یقینا این مقاله با توجه به گستردگی موضوع آن خالی از اشکال نبوده و دیدگاه‌های اصلاحی شما را می‌طلبد.1

قراردادهای اجرایی عموماً از دو جهت تقسیم‌بندی می‌شوند. یکی از جهت حوزه مسئولیت (طراحی، خرید، اجرا …) و ارتباط ارکان پروژه (پیمانکار، کارفرما …) و دیگری از جهت قیمت و نحوه پرداخت (قیمت ثابت، قیمت واحد یا هر روش دیگر). بنابراین مقایسه دسته بندی نوع اول با نوع دوم مقایسه بی موردی است. مثلا قرارداد EPC یکی از انواع قراردادهای دسته بندی نوع اول است و قرارداد Fixed Price یا Lump Sum از قراردادهای دسته بندی نوع دوم است و اساساً مقایسه این دو باهم (EPC با  Lump Sum) مقایسه صحیحی نیست.

در ذیل ابتدا به بیان کلی انواع قراردادهای هر دسته و در مقالات بعدی به تشریح تک به تک قراردادها می پردازیم.

انواع متداول قراردادها از جهت حوزه مسئولیت و ارتباط ارکان پروژه

در یک پروژه اجرایی چندین حوزه فعالیت وجود دارند که مهمترین آنها طراحی، خرید کالا، اجرا یا ساخت، تامین مالی، مدیریت و بهره‌برداری … می باشد. از ترکیب این حوزه ها و ارتباطی که بین ارکان اصلی پروژه (پیمانکار و کارفرما) وجود دارد انواع قراردادهای متداول ذیل حاصل می‌گردد:

  • حالت Design-Bid-Build (طراحی- مناقصه- ساخت): روشی متداول در ایران، انجام طراحی توسط مشاور، برگزاری مناقصه و واگذاری ساخت به یک شرکت پیمانکاری.
  • حالتDesign-Build (طراحی- ساخت) : جهت پروژه‌های ساختمانی، عمرانی یا راه سازی که طراحی و اجرا هردو به یک شرکت واگذار می‌شود.
  • حالت EPC(طراحی Engineering، خرید Procurement، ساخت Construction): مشابه حالتDesign-Build است با این توضیح که موضوع خرید یا Procurement نیز؛ که مربوط به پروژه های نفتی و صنعتی می شود؛ به آن اضافه می شود.
  • حالت EPCM یا Management Contracting(MC): یک شرکت با عنوان MC وظیفه مدیریت پیمانکاران دست دوم مربوط به حوزه طراحی، خرید و اجرا را بر عهده دارد.
  • حالت Build-Operate-Transfer (BOT) (ساخت-بهره‌برداری-انتقال): یک شرکت وظیفه تامین منابع مالی، طراحی، خرید، اجراو حتی بهره برداری و کسب درآمد از پروژه تا مدت معین را بر عهده دارد و در نهایت پس از گذشت مدت معینی از آغاز بهره‌برداری، کل پروژه به کارفرما انتقال داده می‌شود.بنابراین پس از مناقصه، تقریبا همه کارها توسط پیمانکار انجام می‌شود.

حال به تعریف انواع قراردادها از جهت قیمت قرارداد و نحوه پرداخت می‌پردازیم:

انواع متداول قراردادها از جهت قیمت و نحوه پرداخت

با توجه به اهمیت بحث مبلغ قرارداد و نحوه پرداخت و میزان ریسک هر یک از طرفین (کارفرما و پیمانکار) انواع مختلفی از قراردادها وجود دارند. در همه آنها تلاش می شود به روشی مناسب برای پرداخت حق الزحمه پیمانکار دست پیدا کرد. هر یک از این روش‌ها، مناسب شرایط خاصی است که در مقالات بعدی به بیان آنها خواهیم‌پرداخت.2

  • قراردادFixed Price (قیمت ثابت) یا Lump Sum: قیمت قرارداد برای اجرای کل کار ثابت می باشد. البته در این بین تبصره هایی نیز وجود دارد که در مقالات بعدی به آنها اشاره خواهد شد.3
  • قراردادCost Reimbursable (جبران هزینه) : پیمانکار بر اساس هزینه واقعی پروژه، از کارفرما حق الزحمه مشخصی دریافت می‌کند. این حق الزحمه می تواند بصورت درصدی از هزینه‌ها و یا حتی مبلغی ثابت و از‌پیش‌تعیین شده باشد. این قرارداد خود انواع مختلفی دارد که بعدا به آنها اشاره خواهد شد.
  • قراردادTime & Material (متریال و زمان) یا Unit Price (فهرست بهایی): پیمانکار حق الزحمه خود را بر اساس میزان مصرف مواد یا نفر.ساعت، یا کار مشخص و همچنین قیمت های واحد در نظر گرفته شده برای هر یک از آنها دریافت می نماید. این روش در ایران بسیار متداول است.

در مقالات بعدی به بیان کامل‌تر هر یک از انواع قراردادها می‌پردازیم.

تهیه و تنظیم: سعید خلیلیان

منابع:

کتاب استاندارد PMBOK

برخی از سایت‌های اینترنتی من‌جمله سایت www.khorramirad.com

پیشنهاد می کنیم...

شیشه

شیشه ، ویژگی ها و قابلیت ها

شیشه به عنوان یکی از مصالح اصلی در ساختمان، اولین بار در 500 سال قبل ...

33 دیدگاه ها

  1. سلام و عرض ادب
    اینطور احساس کردم که عناوین ارائه شده بیشتر مربوط به پروژه های بزرگ عمرانی است.
    آیا دسته بندی دیگری در حوزه ساخت و سازهای عرفی نیز وجود دارد؟

    • با سلام
      قراردادهای موجود عمدتا در قالب یکی از فرمت های فوق یا ترکیبی از آنهاست. قراردادهای معمول نیز از این قائده مستثنی نیست. در ادامه و شرح هر یک از قراردادها، سعی خواهد شد مثالهای مرتبط آورده شود.

  2. آقای مهندس سلام،
    ممنون از ارائه ی خوبتون، سوالی داشتم:
    آیا امکان ارائه ی نمونه های این قراردادها و یا معرفی منابعی که از طریق آنها بتوان این قراردادها را به درستی تنظیم کرد، نیز ممکن است؟

    • با سلام
      بطور کلی برخی از موسسات مثل فیدیک یا بانک جهانی یا حتی سازمان مدیریت نسبت به ارائه نمونه هایی از قراردادها یا راهنمای تنظیم آنها اقدام نموده اند. انشاء ا… در آینده اشاره کاملتری به آنها خواهد شد.

  3. ایمان خدادادی

    با سلام؛ خیلی مطلب‌تون جالب و کاربردی است. تا اینجا تعدادای از سؤالاتی که در قراردادها همیشه با اونها روبرو بودم، پاسخ داده شد. سپاسگزارم.

  4. سلام، ممنون آقای خلیلیان، زحمت کشیدید.

  5. سلام . مثل همیشه عالی بود. ممنون

  6. سلام و واقعأ دستتان درد نکند من که به آشنایی با این مواردی که ارایه فرمودید خیلی نیاز داشتم.

  7. با سلام خدمت شما اگر بفرمایید که بطور معمول از چه نوع قراردادهایی در چه شرایطی استفاده می‌شود ممنون می شوم.

    • با سلام و تشکر
      انشاءا… در مقالات بعدی به تشریح هر یک از انواع قراردادها و کاربرد آنها اشاره خواهد شد. نوع معمول قراردادها در ایران، قراردادهای فهرست بهایی و بصورت Design-Bid-Build میباشد.

  8. با سلام اگر توضیح بدهید که در کدام دسته قراردادها امکان ریسک مشاور یا مجری کمتر است ممنون می شوم.

  9. خیلی مطلب بدردبخوریه.دستتون درد نکنه. ای کاش توی دانشگاه بجای اون درسها، متره و برآورد می‌داشتیم و از این قبیل مطالب که در مقطع کارشناسی هیچ اشاره ای بهشون نشد.
    با تشکر فراوان

  10. با سلام و احترام
    منتظر سلسله مطالب بعدیتان هستیم
    مطلب مفید و آموزنده ای بود

  11. با سلام و تشکر
    ممنون میشوم هر یک از قراردادها را از دو زاویه محاسن و معایب بررسی و نقد کنید

  12. قرارداد پیشنهادی شما از جنبه قیمت کدامیک از این سه قرارداد مطرح شده می باشد؟علتش را هم توضیح دهید
    سپاسگزارم

    • با سلام و تشکر
      انتخاب نوع قرارداد (از جهت قیمت) به عوامل مختلفی بستگی داره ولی بطور کلی اگر حوزه کار یا Scope of Work مشخص باشه بهتره قرارداد بصورت Fixed Priced یا Lump Sum باشه وگرنه بهتره از دو نوع دیگر استفاده بشه.

  13. سلام ممنون از اطلاعات کامل و دقیقتون

  14. با تشکر از مطلب خوب و کاربردی تون.

  15. با سلام و تشکر از مقاله ی جالبتون

  16. جناب آقای مهندس خلیلیان موضوع بسیار مهمی را به عنوان مجموعه یادداشت انتخاب کرده‌اید. همانطور که سایر دوستان هم اشاره کرده‌اند مناسب است که مثال‌هایی از انواع این قراردادها هم ذکر بفرمایید. به خصوص نقاط شکنندگی هر یک از این فرمت‌های قراردادی می‌تواند خیلی مفید باشد. با تشکر.

    • با سلام و تشکر از شما.
      انشاءا… در مقالات بعدی، هر یک از انواع قراردادها با رویکرد اشاره شده توضیح داده خواهد شد.

  17. با سلام و تشکر از پاسخگو ییتان. میخواستم برایم توضیح بدهید که آیا انواع قراردادها فرمتهای از پیش تأیین شده ای دارند که بتوان از آنها استفاده کرد یا اینکه برای هر موضوع خاص فرمتی باید تعریف شود و در این صورت آیا نحوه ی نگارش و استفاده از واژه ها می تواند در قرارداد تغییرات اساسی ایجاد کند یا خیر؟ با تشکر

    • با سلام و تشکر.
      عموما برای قراردادهای مختلف (طراحی، خرید،اجرا، قیمت ثابت، قیمت واحد و…) فرمتهایی وجود دارد که متناسبا به کار برده میشوند. بکارگیری واژه ها در قرارداد حائز اهمیت است و میتواند به تفاسیر مختلفی منتج شود.

  18. با سلام
    ممنون از مقاله خوبتان.

  19. سید حجت بزاززاده

    سلام و ادب خدمت استاد گرانقدر
    عالی بود….

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.