خانه / یک ساختمان خوب / قراردادهای دستمزدی یا فهرست بهایی
قرارداد فهرست بهایی- آقای معمار- مستر معمار

قراردادهای دستمزدی یا فهرست بهایی

در این مقاله به شرح مشخصات یکی دیگر از انواع قراردادهای ذکر شده در مقاله اصلی می‌پردازیم.

قرارداد دستمزدی(Time & Material) یا فهرست بهایی(Unit Price)

همانگونه که از نام این نوع قراردادها مشخص است پیمانکار در ازای انجام کار مشخص و در ازای هر واحد کار قابل اندازه‌گیری، دستمزد خود را دریافت می‌کند. طبق توافق وماهیت کار، این دستمزد می‌تواند  بر اساس نفر.ساعت یا مقدار مشخصی از کار اجرا شده محاسبه شود. مثلا 2 میلیون تومان بابت 100 ساعت کار طراحی از قرار هر ساعت 20 هزار تومان، یا 20 میلیون تومان بابت 100 مترمکعب بتن‌ریزی یک دال بتنی از قرار هر متر‌مکعب 200 هزار تومان.


قرارداد دستمزدی 3

عمدتاً در قیمت‌های واحد این نوع قراردادها، هزینه‌های مستقیم، بالاسری و سود دیده شده و پرداخت مجزایی از این بابت صورت نمی‌پذیرد. در برخی موارد این هزینه‌ها بصورت ضرایبی در انتهای محاسبات اعمال می‌شود؛ مثل ضریب بالاسری در قراردادهای فهرست بهایی.

در مواردی که علاوه بر دستمزد اجرا، تأمین مصالح نیز در تعهد پیمانکار باشد، عمدتاً از فهرست‌بها استفاده می‌شود. فهرست‌بها حاوی قیمت واحد انواع کارهای موضوع قرارداد است. مثلا خاکبرداری بر اساس هر مترمکعب 15 هزار تومان. در نهایت حق الزحمه پیمانکار براساس مقدار کار انجام شده ضربدر قیمت‌های واحد محاسبه و پرداخت می‌شود.

قرارداد فهرست بهایی 1

در ایران مدل قرارداد فهرست بهایی بسیار مرسوم است و تقریباً هر ساله سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، فهارس بهای مربوط به رشته‌های مختلف (کارهای ابنیه، راه، برق، مکانیک و …) را منتشر می‌کند. نمونه دیگر از این فهارس بها، فهرست بهای تأسیسات نفت و گاز است که از طرف وزارت نفت منتشر می‌شود و برخلاف فهارس بهای سازمان مدیریت فقط مربوط به هزینه‌های اجرا بوده و هزینه‌های تأمین متریال در آن در نظر گرفته نشده‌است (مثلا هزینه‌ی نصب چراغ بدون هزینه‌ی تأمین آن).

در برخی از این قراردادها برای جبران تورم، ضرایبی بعنوان تعدیل قیمت در نظر گرفته‌می‌شود که طبق مکانیزم مشخصی به قیمت‌های واحد اعمال می‌شود. در خصوص فهارس بهای سازمان مدیریت، این ضرایب یا شاخص‌های تعدیل در دوره های زمانی مشخص از طرف سازمان اعلام می‌شود.

بطور کلی این نوع از قراردادها برای پروژه‌هایی استفاده می‌شود که برآورد دقیقی از احجام کار مورد نظر وجود ندارد و جهت کاهش ریسک طرفین از این نوع قرارداد استفاده می‌شود. علت اصلی استفاده از این نوع قراردادها در ایران هم به این موضوع مربوط می‌شود که معمولا برآورد دقیقی از پروژه در دست نیست و در میانه مرحله طراحی اقدام به برگزاری مناقصه و انتخاب پیمانکار می‌شود و لذا کاهش ریسک طرفین از قراردادهای فهرست بهایی استفاده می‌شود. عموماً از این نوع قرارداد برای پروژه های بزرگ استفاده نمی شود ولی می‌توان از آن بعنوان فهرست کمکی برای کارهای اضافی در قراردادهای Fixed Price بهره برد.

قرارداد اجرایی 2

از معایب این نوع قراردادها:

  • ریسک بالا برای کارفرما از جهت تغییر در مقادیر و کاهش امکان بودجه بندی دقیق در ابتدای پروژه.
  • ریسک بالا برای پیمانکار از جهت بالارفتن قیمت واقعی کار نسبت به قیمت های واحد برای قراردادهای بدون تعدیل.
  • لزوم کنترل دقیق نفر- ساعت یا مقدار کار انجام شده.
  • علاقه پائین پیمانکار برای تسریع در اتمام پروژه (در قراردادهای نفر- ساعتی)

از مزایای آن:

  • ریسک پائین برای کارفرما از جهت تغییر در قیمت‌های واحد.
  • ریسک پائین برای پیمانکار از جهت تغییر در مقادیر و قیمت تمام شده کار.
  • الزامی به تعریف جزئیات فنی کار (نسبت به قراردادهای قیمت ثابت) نمی‌باشد.

ادعا یا Claim هایی که در این روش از قرارداد می‌تواند مطرح شود:

  • کاهش غیر عادی حجم کار (معمولا بیشتر از سقف 25%) و ضرر پیمانکار.
  • تورم بازار و افزایش قیمت‌های واقعی نسبت به قیمت‌های واحد توافق شده در قراردادهای فاقد سیستم تعدیل.
  • تغییر در مشخصات فنی کار و متناسب نبودن قیمت واحد توافقی اولیه با مشخصات جدید (مثلا تغییر در درصد سنگ در عملیات خاکبرداری)
  • اضافه شدن کارهای جدید و فاقد قیمت توافقی (در این حالت بهتر است در ابتدای قرارداد بر روی هزینه نفر- ساعت انواع نیروی انسانی (مدیر، طراح، ناظر، کارگر، …) توافق تا در صورت اضافه شدن کار جدید مبنای محاسبه قیمت جدید قرار گیرد)

تهیه و تنظیم: سعید خلیلیان

منابع:

کتاب استاندارد PMBOK

برخی از سایت‌های اینترنتی

پیشنهاد می کنیم...

شیشه

شیشه ، ویژگی ها و قابلیت ها

شیشه به عنوان یکی از مصالح اصلی در ساختمان، اولین بار در 500 سال قبل ...

14 دیدگاه ها

  1. با سلام متشکر از مقاله خوبتان

  2. با سلام و تشکر از اطلاعات جالبتون در رابطه با قراردادها

  3. با سلام. ممنون از مطالب مفیدی که در اختیار میگذارید.از این مقاله این طور متوجه شدم که در ایران که نوسان قیمتها مورد انتظار است استفاده از این مدل قرارداد یکی از بهترین راهکارها است. با تشکر

    • با سلام و تشکر از شما
      بله، علاوه بر مطلب ذکر شده در متن، این مورد نیز یکی از دلایل اصلی استفاده از این نوع قراردادهاست.

  4. با سلام و احترام
    ممنون از مطالب مفيدتان

  5. با سلام و تشکر از مطالب دقیق و کاربردی‌تان؛ مناسب است که مطالبی جامع هم در مورد فهرست‌‌بها جهت آشنایی خوانندگان و همراهان سایت ارائه بفرمایید. ممنون و سپاسگزار.

    • با سلام و تشکر از شما
      انشاءا… در آینده. ولی بطور کلی فهارس بها شامل لیست قیمت واحد (Unit Rate) کارهای مختلف در حوزه های ساخت و ساز (مثل ابنیه، راه، تاسیسات، آب و فاضلاب و ..) هستند که مبنای توافقات و عقد قرارداد و پرداخت به پیمانکاران قرار می گیرند. این فهارس بها همه ساله از طرف سازمان متولی آن بروزآوری و انتشار می یابد.

  6. با سلام و تشکر، در قراردادهای فهرست بهایی، قرارداد بر اساس متره و برآورد مشاور منعقد می گردد و این مبلغ پایه ی قرارداد از حداکثر تغییر ۲۵ درصدی تبعیت می کند، بنابراین به نظر می رسد که در این نوع قراردادها، دقت در متره و برآورد طرح نهایی، حائز اهمیت بوده و در کیفیت کار بسیار تاثیر گذار است.

    • با سلام و تشکر
      بله لازم است در برآورد اولیه (شامل تعریف عناوین ردیفهای فهرست بها و مقادیر آنها) دقت شود تا در حین کار کمتر دچار ادعا و تغییر در توافقات اولیه شویم. زیرا طرح، بررسی و حل و فصل این دعاوی باعث صرف انرژی بسیار از طرفین و بعضا ایجاد کدورت مابین طرفین قرارداد میشود.

  7. با سلام و عرض ادب
    ممنون از پست مفیدتون
    با تشکر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.