خانه / یک ساختمان خوب / قوانین حاکم بر طراحی سایت در اقلیم گرم و خشک
طراحی سایت

قوانین حاکم بر طراحی سایت در اقلیم گرم و خشک

در اقلیم گرم و خشک که در ایران منطقه‌ی وسیعی را تحت پوشش خود قرار داده است، نیاز به حداقل رساندن تبادل حرارتی با فضای خارج به خوبی احساس می‌شود. اهدافی که در طراحی اقلیمی به دنبال آن هستیم شامل کاهش گرمای داخلی، محافظت از ساختمان در برابر تابش نور خورشید با ایجاد حداکثر سایه‌اندازی و استفاده از جریان هوا برای تهویه‌ی طبیعی هستند. ویژگی‌هایی که در این اقلیم در مورد طراحی سایت باید به آن‌ها توجه داشته باشیم را در 5 حوزه‌ی انتخاب سایت، محوطه‌سازی، جهت استقرار ساختمان، فرم کالبدی ساختمان و سازماندهی پلان مورد بررسی قرار می‌دهیم و به دنبال استخراج اصولی برای طراحی سایت پایدار در این اقلیم هستیم.

  • انتخاب سایت: در ‌این منطقه، سایتی مناسب‌تر است که در شیب‌های روبه شرق یا غرب واقع نشده ‌باشد. لذا بخش‌های میانی شیب‌های رو به جنوب مناسب‌ترین محل می‌باشند. ضمناً در نقاط بادخیز، قسمت فوقانی تپه‌ها برای احداث ساختمان مناسب نمی‌باشد. از نظر اندازه و شکل زمین، باید توجه داشت که استقرار حجمی دارای کشیدگی شرقی‌ـ غربی در آن امکان‌پذیر باشد، و ترجیحاً قسمت‌هایی از سایت را انتخاب کنیم که قابلیت ایجاد سایه بخصوص در فصل گرم در آن وجود داشته باشد.

طراحی سایت

  • محوطه سازی: در این اقلیم مصالح و فرم محوطه بهتر است به‌گونه‌ای باشد که کمترین میزان جذب حرارت را داشته باشد. برای دست‌یابی به این هدف استفاده از عناصری مانند فواره، آب‌فشان و باغچه در محوطه توصیه می‌شود. استفاده از آبنماهایی که در داخل یا خارج ساختمان در مسیر حرکت هوا به فضای داخلی ساخته می‌شوند به خنک‌سازی تبخیری ساختمان نیز کمک می‌کند. ایجاد فضاهای سبز در این محوطه‌ها به منظور استفاده از خاصیت رطوبت‌زایی درختان در داخل و خارج ساختمان به تهویه‌ی طبیعی کمک می‌کند و در ضمن درختان خزان‌دار در ایجاد سایه در مواقع گرم سال بسیار مؤثر می‌باشند. یک پوشش گیاهی مناسب در محافظت ساختمان در مقابل باد نیز نقش بسزایی دارد. نکته‌ای که در طراحی فضای سبز در این اقلیم اهمیت دارد رعایت فاصله‌ی مناسب بین دیواره‌های خارجی با بوته‌ها و درختان مجاور به منظور فراهم ساختن امکان بازتاب حرارت از این جداره‌هاست. در نظر گرفتن فضاهای نیمه باز نیز ـ به شرط عدم ایجاد جزایر گرمایی ‌ـ به منظور استفاده در مواقع مناسب می‌تواند به تنوع فضایی در این ساختمان‌ها کمک کند.

طراحی سایت

  • جهت استقرار ساختمان: جهت استقرار ساختمان در تأمین بسیاری از اهداف طراحی اقلیمی تأثیر می‌گذارد و در تعیین آن علاوه بر وضعیت طبیعی زمین، میزان نیاز به فضاهای خصوصی و کنترل و کاهش صدا، دو عنصر باد و تابش آفتاب نیز تأثیرگذار هستند. باتوجه به آنکه حداقل شدت تابش بر روی جداره‌های قائم در تابستان به‌ترتیب در سمت شمال، جنوب، شرق و غرب می‌باشد، جهت فضاهای اصلی در راستای کاهش تأثیر تابش آفتاب تابستانی، باید روبه شمال و جنوب باشد. در ضمن علاوه بر تأثیر آفتاب، باد را نیز در تعیین جهت‌گیری ساختمان باید در نظر گرفت. در این اقلیم پشت کردن ساختمان به بادهای گرم و یا غبار‌آلود یکی از رویکردهای جهت‌گیری است.

طراحی سایت

  • فرم کالبدی ساختمان: در اقلیم گرم و خشک فرم ساختمان در دو فصل سرد و گرم باید دارای ویژگی‌هایی باشد؛ در فصل گرم ایجاد حداکثر زمان تأخیر انتقال حرارت برای بنا و در فصل سرد استفاده از نور خورشید جهت تأمین انرژی حرارتی از این جمله‌اند. به همین منظور با توجه به شرایط فصل گرم فرم مکعب که نسبت حجم داخلی به جداره‌ی بیرونی آن حاکی از فشردگی این فرم است، فرم مناسبی است، و با توجه به نیاز بنا در فصل سرد کشیدگی بنا در محور شرقی‌ـ غربی توصیه می‌شود، که نیاز است که از برآیند این دو وضعیت به کشیدگی بهینه‌ای که جوابگوی هر دو فصل باشد برسیم.

یکی از مسایلی که در شکل‌گیری فرم کالبدی بنا باید مورد توجه قرار گیرد ایجاد امکان استفاده از عناصر رطوبت‌زا و ایجاد فضاهای دارای سایه در مواقع گرم سال می‌باشد.

در این‌گونه بناها یکی از راه‌های ایجاد حداکثر زمان تأخیر انتقال حرارت کلی بنا، احداث ساختمان در داخل زمین یا خاک‌پوش کردن دیوارهای خارجی آن است. فرم حیاط مرکزی، که در معماری سنتی ما مورد توجه فراوان بوده است و بر اثر تجربه‌ی سالیان متمادی کار معماری در اقلیم گرم بدست آمده است، به دلیل باز شدن فضاهای اصلی مجموعه به حیاط داخلی و کنترل بهتر تبادل حرارتی به ایجاد این زمان تأخیر کمک می‌کند.

طراحی سایت

درصورت نیاز به آفتاب زمستانی در طراحی، حداقل فاصله بین ساختمان‌ها، برابر مقدار سایه‌ی ایجاد شده در جبهه‌ی شمالی آنها درنظر گرفته‌ می‌شود. به عبارت دیگر فاصله‌ی دو ساختمان باید به‌حدی باشد که در فصل سرما امکان نفوذ آفتاب به فضاهای داخلی وجود داشته‌باشد.

در اقلیم گرم و خشک فرم ساختمان در دو فصل سرد و گرم باید دارای ویژگی‌هایی باشد؛ در فصل گرم ایجاد حداکثر زمان تأخیر انتقال حرارت برای بنا و در فصل سرد استفاده از نور خورشید جهت تأمین انرژی حرارتی از این جمله‌اند.

  • سازماندهی پلان: در این اقلیم بهتر است فضاها به‌صورت فشرده و کنار هم سازماندهی شوند و فضاهای کم‌اهمیت‌تر در قسمت‌های شرقی و غربی سایت قرار گیرند. بهره‌گیری از زیرزمین در طرح برای فضاهایی که در فصل گرم سال استفاده‌ی بیشتری دارند به آسایش حرارتی استفاده‌کنندگان کمک می‌کند.

  هم‌چنین فضاهایی که در فصل گرم استفاده بیشتری دارند را با مصالح سنگین و عایق شده در نظر می‌گیرند تا از زمان تأخیر مصالح استفاده ببرند، و فضاهایی که در فصول متعادل‌تر استفاده می‌شوند را با مصالح سبک طراحی می‌کنند تا حداکثر بهره‌گیری از عکس‌العمل سریع این مصالح را داشته باشند.

  فضاهای اصلی به حیاط مرکزی یا فضاهای باز واقع در سایه گشوده می‌شوند تا بتوان از جریان باد خنک در فصول گرم سال استفاده کرد.

گردآورنده: آزاده ندیمی

منبع: راهنمای طراحی مدارس انرژی صفرـ سازمان نوسازی مدارس کشورـ 1394

پیشنهاد می کنیم...

شیشه

شیشه ، ویژگی ها و قابلیت ها

شیشه به عنوان یکی از مصالح اصلی در ساختمان، اولین بار در 500 سال قبل ...

2 دیدگاه ها

  1. با سلام و تشکر از مقاله مفید و کاربردیتون

  2. با سلام مقاله مفیدی بود ممنون

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.